| 
| 
LUBLIN
Spotkania Zachodu ze Wschodem
Stolica ziemi, a od 1474 r. województwa. Lublin zasłynął dzięki sejmom polsko–litewskim – zwłaszcza unijnemu z 1569 r. – oraz jarmarkom. W kaplicy zamkowej są freski bizantyńsko–ruskie, m.in. z podobizną Jagiełły. Polecamy też Rynek z Ratuszem–Trybunałem Koronnym i podziemia oraz kościoły: Dominikanów, pobrygidkowki, pojezuicki (katedra), św. Wojciecha i in.
1. Kościół pw. Wniebowzięcia NMP Zwycięskiej
Kościół pw. Wniebowzięcia NMP w Lublinie
(pobrygidkowski)
www.pobrygidkowski.kuria.lublin.pl
Lubelskie Podziemia
– prowadzone przez Ośrodek "Brama Grodzka – Teatr NN"
www.podziemia.tnn.pl
Kościół pw. św. Stanisława i klasztor Dominikanów w Lublinie
www.lublin.dominikanie.pl
Kościół pw. św. Wojciecha w Lublinie – Dom na Podwalu
www.kosciol.napodwalu.pl, www.domnapodwalu.pl
Kościół pw. św. Mikołaja
(na Czwartku)
www.czwartek.lublin.pl
Jarmark Jagielloński w Lublinie
na Wniebowzięcie NMP - tradycje od 1448 r.
www.jarmarkjagiellonski.pl
W przełomowym dla historii Europy Środkowej 1386 r., Lublin był ważną strażnicą przy wschodniej granicy państwa polskiego. Złote czasy dla Zamku i miasta, wzniesionych i umocnionych za Piastów, nastały już za Jagiellonów. Zanim wielki książę litewski Jagiełło przybył do Lublina, mieszczanie lubelscy otrzymali w 1383 r. od niego oraz jego brata Skirgiełły, przywilej wolnego wjazdu na Litwę w celach handlowych (obecnie w Archiwum Państwowym w Lublinie). Trzy lata później rycerstwo polskie zaakceptowało tutaj kandydaturę Jagiełły na króla.
W 1392 r. władca ten nadał Lublinowi prawo składu oraz przywilej na jarmark zielonoświątkowy, zaś w 1405 r. – przywilej celny. Niezwykle istotne było również wyznaczenie Lublina w 1413 r. na miejsce zjazdów polsko-litewskich. Do tego, że Lublin stał się emporium handlowym na skalę europejską, przyczynił się ponadto Kazimierz Jagiellończyk, zwiększając w 1448 r. liczbę jarmarków do czterech. Stąd też współczesne Jarmarki Jagiellońskie (www.jarmarkjagiellonski.pl). Ten sam król w 1474 r. podniósł stolicę ziemi lubelskiej do rangi stolicy województwa.
Aleksander Jagiellończyk w 1506 r. postanowił, aby odtąd królowi jadącemu na Litwę dawano w Lublinie wozy tylko do Parczewa lub Łukowa, zaś udającemu się do ziemi sandomierskiej – do Urzędowa (w pilnych potrzebach do dalszych stacji za opłatą). Jeśli król jechał z królową wozów miało być 12 (czterokonnych), jeśli sam to wystarczyło 6. Realizacja tego zarządzenia napotkała, jak się później okazało, na trudności. Z kolei w 1508 r., Zygmunt Stary, wskazując miejsca podwodowe dla posłańców królewskich, wymienił już nie tylko Lublin, ale i pobliskie Zemborzyce.
W ten sposób wkroczyliśmy w XVI w., w którym miasto położone przy granicy cywilizacji łacińskiej z bizantyńską, osiągnęło największą prosperitę. Prestiżowym ukoronowaniem jego ówczesnej pozycji było zawarcie w Lublinie w 1569 r. podczas sejmu polsko-litewskiego – z istotnym udziałem Zygmunta Augusta – unii lubelskiej, a więc utworzenie Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Później miasto wyróżnił również Stefan Batory, ustanawiając w 1578 r. Trybunał Koronny dla Małopolski i Rusi Czerwonej (w 1590 r. objął też województwa: wołyńskie, bracławskie i kijowskie).
Zanim jednak podróżujący z Krakowa wkroczyli do Lublina przejeżdżali przez wspomnianą już wieś królewską Zemborzyce. O dawnej jej metryce świadczy m.in. dzwon z okresu jagiellońskiego, w dzwonnicy przy kościele pw. św. Marcina (w granicach Lublina). Dalej trakt wiódł wzdłuż Bystrzycy: ul. Krężnicka – ul. Janowska – ul. Nadbystrzycka – ul. Narutowicza (dawna Panny Marii), gdzie na Przedmieściu Krakowskim stała kaplica NMP. Po zwycięstwie grunwaldzkim Jagiełło ufundował zaś kościół pw. Wniebowzięcia NMP Zwycięskiej i klasztor Zakonu św. Brygidy.
W sąsiedztwie wzniesiono później zespół kościelno-klasztorny bernardynów. Do miasta w murach prowadziła Bramę Krakowską, w której teraz mieści się Muzeum Historii Miasta Lublina. Stąd ul. Krakowska (obecnie Bramowa) zmierzała ku Rynkowi z Ratuszem. W gmachu tym, czyli późniejszym Trybunale Koronnym, znajduje się wejście do Lubelskich Podziemi. W sercu miasta jest też kościół i klasztor dominikanów (sanktuarium Krzyża Świętego, miejsce nabożeństwa po zawarciu unii), a zaraz za dawnymi murami dawny kościół jezuitów (katedra).
Obok fary (obecnie plac Po Farze) przez Bramę Grodzką dygnitarze udawali się do Zamku. Do dzisiaj zachowała się wieża, zw. donżonem oraz gotycka kaplica Trójcy Świętej, z freskami bizantyńsko-ruskimi fundacji Jagiełły. Tutaj mieści się siedziba Muzeum Lubelskiego. W dalszą podróż wyruszymy przez Bramę Krakowską, przy kościele pw. Ducha Świętego skręcimy w ul. Świętoduską, następnie ul. Kowalską i dawną ul. Żydowską. Na placu Zamkowym odnajdziemy ślady dzielnicy żydowskiej, a obok kościół pw. św. Wojciecha i dawny szpital św. Łazarza (Podzamcze).
Podróżujący gościńcem litewskim rozpoznawali na wzgórzu Czwartek kościół pw. św. Mikołaja (warta polecenia jest panorama miasta), po czym mijali prawosławną cerkiew pw. Przemieniania Pańskiego (obecnie katedra). Dalej trakt przebiegał przez Przedmieście Lwowskie (Kalinowszczyzna), obok Starego Kirkutu i Słomianego Rynku. We wsi Tatary napotykano karczmę Budzyń, gdzie następowało rozwidlenie gościńca litewskiego i ruskiego. Dalszą drogę podróżujących do Wilna wyznaczała zapewne osada zwana Żydowskie, bądź Hajdów.